Op 24 februari komt Muerta de amor (Dood van liefde) van Manuel Liñán naar Maastricht. De danser, choreograaf en regisseur uit Granada wordt bejubeld én bediscussieerd. Dat zegt minder over de provocatiegraad van zijn werk dan over de plek waar hij zijn toeschouwers raakt: diep in de kern van hun mens-zijn.
Flamenco is cultureel werelderfgoed. Wat ooit diep geworteld was in een Andalusische Roma-cultuur, vond zijn weg naar podia over de hele wereld. Maar flamenco overschrijdt meer dan nationale grenzen. Ze beweegt zich langs sociale, culturele en lichamelijke breuklijnen. Ze benoemt pijn en frustratie waar zwijgen gemakkelijker zou zijn.
Moed binnen het collectief
Hoewel universeel, is pure flamenco een uitgesproken kunstvorm-van-het-collectief: aan strikte regels onderworpen, diep traditioneel, aangestuurd door families, gemeenschappen en generaties die inmenging en verandering met wantrouwen ontvangen. Binnen zo'n kader vraagt individuele expressie moed. Afwijken betekent risico nemen, het hoofd boven het maaiveld steken, kritiek of spot aantrekken, soms zelfs zijn plaats in het geheel op het spel zetten.
Het is precies dat wat kunstenaars als Manuel Liñán doen. Door trots binnen de traditie te blijven en tegelijk hun eigen waarheid te volgen.
Muerta de amor: metamorfose als innerlijke noodzaak
De brede internationale aandacht voor Manuel Liñán kwam er enkele jaren geleden met ¡VIVA!, een uitbundige en expliciete voorstelling waarin mannelijke dansers vrouwelijke flamencovormen bewonen. ¡VIVA! werd ontvangen als een krachtige roep om de vrijheid van transformatie: luid, feestelijk en confronterend.
Muerta de amor, de voorstelling die op 24 februari in Maastricht te zien is, beweegt zich in een ander register. Volgens de persteksten van de artiest verkent ze een gevoelswereld waar alle verlangens naast elkaar bestaan, ook al zijn ze tegenstrijdig.
Samen tonen deze werken geen breuk, maar een traject. Van provocatie naar verstilling. Van buiten naar binnen, van vorm naar verdieping.
Drie generaties, één beweging
Carmen Amaya (1913-1963) geldt terecht als een sleutelfiguur. Als eerste vrouw zette ze openlijk een farruca neer — in broek en kort jasje — een stijl die tot dan aan mannen was voorbehouden. Ze gunde het hun maar ook zij wou alles kunnen tonen wat ze in haar flamencomars had. Ze hief dus de beperkingen op en danste simpelweg over grenzen heen, met een oerkracht die tot dan geen plaats had in het vrouwelijke flamencorepertoire.
Later bracht Antonio Gades (1936-2004) flamenco naar het theater, gaf haar verhaal en structuur, en verlegde zo de grenzen van context en vorm. Denk aan Bodas de Sangre in de zeventiger jaren, naar het toneelstuk van Federico García Lorca uit 1932.
Nog later ontmantelde Israel Galván het lichaam en het ritme zelf, en rekte zo de definitie van flamenco op tot het spanningspunt. In die open ruimte bewegen zich vandaag makers als Rocío Molina, Patricia Guerrero en Manuel Liñán. Elk op hun manier onderzoeken zij de grenzen van lichaam, vorm en identiteit.
Wat zich aandient
Flamenco sluit niets uit. Ze laat ruimte.
Muerta de amor beweegt zich daar.
De rest zal zich tonen.
24 februari – Theater aan het Vrijthof, Maastricht.
Foto boven: Muerta de amor, de nieuwe voorstelling van Manuel Liñán. (©marcosGpunto)
Lessenreeksen | Danshuis VolmolenFlamencoschool, bio-ecowinkel en biocafé/wijnbar in gerestaureerde watermolen in Opoeteren (Maaseik). |
